“Keurmerk bedrijf biedt schijnzekerheid”

MVO certificering

Pdf publicatie in NRC Handelsblad op 27 april 2012

,,Organisaties certificeren komt neer op het paard achter de wagen spannen.” Teun Hardjono (62) zegt het met twinkelende ogen. Hij weet dondersgoed dat veel bedrijven maar al te graag een bewijs van goed gedrag willen. Zij willen aantonen dat ze betrouwbaar zijn en winst maken met respect voor mens en natuur. Juist bedrijven die veel tijd steken in Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO), willen zich graag onderscheiden van bedrijven die niet verder komen dan greenwashing: het oppoetsen van een reputatie zonder het beleid daadwerkelijk te veranderen. Velen verlangen naar een certificaat. Hardjono ziet daar geen heil in.

In Driebergen vond gisteren een congres plaats over ISO 26000, een internationale richtlijn over Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, opgesteld door experts uit bedrijfsleven, overheid, en NGOs. Voorstanders zien de richtlijn als hulpmiddel voor organisaties die willen werken met respect voor mens en milieu. Hardjono, die daar optrad als spreker, zit in de normstellende commissie van ISO 26000, maar met een bijzondere missie. “Ik zit daar juist om te voorkomen dat er nieuwe normen worden vastgesteld. Managementmodellen om de kwaliteit van organisaties te waarborgen, heb ik in de kortste keren verkracht zien worden. Zo vergaat het MVO-normen ook.” Het zijn misschien harde woorden, maar Hardjono’s stem klinkt zacht en hij oogt vriendelijk.

Hardjono heeft een indrukwekkende staat van dienst. Als onderzoeker en consultant houdt hij zich al jaren bezig met de vraag of organisaties voldoende maatregelen treffen om de tevredenheid van klanten voortdurend te verhogen. Hij stond aan de wieg van diverse managementmodellen, die ertoe moesten leiden dat organisaties optimaal functioneren. Als hoogleraar kwaliteitsmanagement en certificatie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam weet Hardjono daarnaast ongeveer alles wat er te weten valt over het verstrekken van keurmerken aan organisaties. ,,Daarmee ben ik nog niet automatisch ervoor. Integendeel.”

Sinds een jaar is Hardjono ook directeur van CSR Academy, ooit opgericht door studenten bedrijfskunde en nu een netwerk van en voor adviseurs, onderzoekers en publicisten met een passie voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.

Vloeit uw functie bij de CSR Academy logisch voort uit uw andere werk?

,,In mijn beleving wel. Helaas kom ik in de MVO-wereld weinig kwaliteitsmanagers tegen. Juist zij hebben systemen om werknemers organisatiebreed te laten nadenken over ongrijpbare zaken, maar die hebben ze niet gebruikt om ethisch handelen te bevorderen. Daarmee hebben ze de boot dus gemist. Tragisch.”

Waarom bent u zo tegen normen stellen?

,,Het kost jaren om het eens te worden. Tegen de tijd dat alles zwart op wit staat, is de situatie zodanig veranderd, dat de norm achterhaald is. En het kost miljarden. Torenhoge gebouwen verrezen er, alleen voor het huisvesten van boekhouders.

,,Maar normen creëren schijntransparantie. Misschien kan een bedrijf afvinken dat het geen kinderen heeft uitgebuit. Dat zegt niets over uitbuiting van andere groeperingen. Zwaarder weegt dat normen altijd uitkomen op een minimum – zo leert de ervaring. Vervolgens misbruiken bedrijven ze als excuus om niet méér te hoeven doen.

,,Iets soortgelijks is gebeurd met managementmodellen waaraan ik heb meegewerkt (het INK-model en EFQM-model). In de jaren tachtig deed ik dat voor veertien multinationals die excellent wilden presteren om de concurrentie met Japan aan te kunnen, maar ook om zich op ethiek te beraden. De wil was er, maar het model is verworden tot een meetinstrument met duizend punten. Dat loopt vast. Krijgt systeemdenken de overhand, dan vervallen we in geneuzel. In de 35 jaar dat ik meedraai, heb ik vaak zien gebeuren dat bedrijven met eenmaal vastgestelde normen hun verantwoordelijkheden afkopen. Dat is het paard achter de wagen spannen.”

U zegt het lachend. Maar na 35 jaar hard werken, moet het vreselijk zijn om dat te moeten constateren.

Met een milde blik: ,,Ik heb littekens op mijn ziel. Maar ik zit niet bij de pakken neer. Ik vind dat er iets te zeggen is voor de MVO-prestatieladder, waarmee onder meer Bavaria en Albron zich proberen te onderscheiden, althans zolang meedoen daaraan garandeert dat de organisatie blijft werken aan steeds hogere niveaus van MVO. Anders zou ik er niet in geloven.”

Waarom zit u in de normcommissie als u geen normen wilt afspreken?

,,Ik wil voorkomen dat dezelfde fouten opnieuw worden gemaakt. Dit interesseert me. En u komt me daarover interviewen, zo werkt het nu eenmaal.”

Ziet de commissie u graag aanschuiven?

,,Voor een plaats in de normcommissie moet je betalen. Voor mijn zetel betaalt CSR Academy jaarlijks 1810 euro aan ISO (de internationale organisatie voor standaardisatie). Dat garandeert niet dat men naar mij luistert; het is zaak coalities te smeden. Met de overheid en met werkgeversorganisaties bijvoorbeeld, die liever geen nieuwe handelsbarrières opwerpen.”

En, heeft u uw doel behaald?

,,Ja, ISO 26000 is een richtlijn geworden, geen norm. Ik geef toe dat ik na 35 jaar nog steeds in de war raak over het verschil daartussen. Waar het om gaat, is dat een richtlijn niet te toetsen is door derden. Bedrijven kunnen wel een zelfverklaring afleggen over de mate waarin ze eraan hebben voldaan. Het gevaar bestaat dat via de achterdeur toch weer een nieuwe norm wordt geboren.”

Zijn keurmerken niet juist heel handig om consumenten wegwijs te maken?

,,Ik ben tegen het certificeren van organisaties op het gebied van MVO; niet tegen het certificeren van producten. Ik ben ervoor dat bedrijven de herkomst van producten toelichten en gemaakte keuzes uitleggen. We moeten, al dan niet georganiseerd, verantwoordelijkheid nemen voor het gebruik van gemeenschappelijke ruimte. Dat is niet louter een technisch vraagstuk. Het gaat over moreel handelen, met respect voor mens en natuur, ethiek en spiritualiteit dus.”

Hoe spannen we het paard voor de wagen?

,,Door zingevingsvragen te stellen. Dat maakt verantwoord handelen persoonlijk. We leven in een decadente tijd, met veel drukte en vooruitgang. Maar waarvoor? Steeds meer mensen concluderen dat geld verdienen alleen, niet bevredigt.”

Wat leert u uw studenten?

,,Vanochtend heb ik mijn studenten nog voorgehouden dat de Bijbel en de Koran de twee beste managementboeken zijn, omdat die gaan over respectvol omgaan met elkaar en de natuur. Twaalf jaar geleden deed ik dat ook al. Toen kreeg ik nul reacties. Hooguit kwam er na afloop één student die -met de deur dicht!- wilde napraten. Vanochtend kreeg ik niets dan instemming. Studenten kwamen met voorbeelden en gingen met elkaar in gesprek.”

Zaten er nu meer moslimstudenten in de zaal dan toen?

,,Ja, dat helpt mee. Maar de trend van zoeken naar zingeving is breder. Dit weekeinde nog ben ik op retraite geweest met de VNO-NCW beleidsgroep Levensbeschouwing en Ondernemen. Ook bij CSR Academy besteden veel mensen aandacht aan spiritualiteit, de meesten hebben een christelijke achtergrond. Anderen benaderen managementvraagstukken met een boeddhistische inslag. Maar ook op verjaarspartijtjes is het gespreksonderwerp steeds minder vaak ‘hoeveel verdienen we’ en vaker: hoe werken we integer?”

Is er een kleine MVO-revolutie gaande?

,,Nee, een grote! Een revolutie betekent veranderende opvattingen, andere wereldbeelden. Daarmee hebben we nu te maken. Na tien jaar windowdressing is er nu geen discussie meer over de noodzaak van verduurzamen. Zelfs werkgeversorganisatie VNO-NCW pleit niet langer voor strakke loonafspraken, maar voor werken aan duurzaamheid.

,,Transparantie is geen keuze meer, maar een feit. Door de komst van internet neemt de macht van NGOs en journalisten toe. Ook bedrijven oefenen druk uit. In januari van dit jaar werd bekend dat het Algemeen Burgerlijk Pensioenfond (ABP) zich terugtrekt uit het Amerikaanse Wal-Mart. Het ABP hekelt het mensonvriendelijke personeelsbeleid.”

De revolutie blijft niet voorbehouden aan Nederland en Scandinavië?

,,Christelijke landen in Midden en Zuid-Amerika zetten belangrijke stappen op het vlak van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Neem UNIAPAC, een koepel christelijke werkgeversorganisaties waar VNO-NCW namens Nederland lis van is. De Latijns-Amerikaanse tak heeft een MVO-protocol opgesteld en draagt die actief uit. De opkomst van BRIC landen gaat de tendens verder versterken. Ketenverantwoordelijkheid speelt hierin een belangrijke rol. Ook China schuift op. China komt misschien van ver, maar ook daar veranderen arbeidsomstandigheden, onder druk van het Westen, maar ook van Chinese werknemers, die protestacties opzetten of zelfmoord plegen. Centraal in deze ontwikkeling staat de opkomst van internet, die is alleen te vergelijken met de uitvinding van de boekdrukkunst.”

Kadertekst

Hardjono (1949) begon zijn loopbaan bij Berenschot. Hij was betrokken bij de totstandkoming van diverse managementmodellen voor het analyseren en verbeteren van beleid in organisaties. Het vierfasenmodel -bedacht door Hardjono- is bovendien bedoeld om duurzaamheid te meten. Als eerste Nederlander is hij gevraagd toe te treden tot de prestigieuze International Academy for Quality. Sinds 1997 is hij hoogleraar kwaliteitsmanagement en certificatie aan de Erasmus Universiteit en lid van de Commissie accreditaties van de Raad voor Accreditatie.

NRC_Teun_Hardjono

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *