Naar een eerlijke telefoon kun je lang zoeken

Gepubliceerd in NRC Handelsblad

Eerlijke koffie en chocola zijn overal verkrijgbaar. Maar naar een eerlijke telefoon kun je lang zoeken. Fairphone wil zo’n telefoon produceren. Dat doel komt dichterbij nu KPN en Rabomobiel inhaken, zoals gisteren bekend werd tijdens een Fairphone evenement in de Waag. ‘Bloedmobieltjes’ noemen activisten onze draagbare telefoons vanwege de coltan die erin zit. Coltan wordt deels gewonnen in conflictgebieden zoals Oost-Congo. Warlords vechten daar om coltanmijnen – met de opbrengsten kopen ze wapens. Mijnbouwwerkers werken er soms onder dwang, kinderarbeid is er niet ongewoon. Fairphone projectleider Bas van Abel (33): ,,Daar zijn veel onderzoeken naar gedaan en films over gemaakt. Maar eerlijke telefoons zijn er nog niet. Een gat in de markt dus.’’ Van Abel is ontwerper. Als creatief directeur van medialab Waag Society heeft hij samen met het Nederlands instituut voor Zuidelijk Afrika (Niza) en communicatiebureau Schrijf-Schrijf het initiatief genomen om een eerlijke telefoon te produceren. Vermoedelijk een koelkast-model, want zonder coltan kun je geen mini-accu maken.

Een Nederlands Fairphone team is in het Congolese Katanga uitgerust met een camera op zoek gegaan naar eerlijk gewonnen kobalt, waarmee een batterij oplaadbaar kan worden gemaakt. Het team kwam terug met een zak van dertig kilo. Projectleider Van Abel, die zelf geen mobiele telefoon heeft: ,,Helemaal eerlijk is die zak niet. We waren op zoek naar een mijnbouwcoöperatie die eerlijke prijzen en veilige omstandigheden afdwingt. Zo’n coöperatie was niet te vinden. Maar we geven niet op.”

In Katanga is het veiliger dan in Oost-Congo, maar de lokale bevolking profiteert er maar mondjesmaat van de rijke bodem. Niza-woordvoerder Nathalie Ankersmit (42): ,,De mijnbouwwerkers kunnen hun ertsen maar aan één opkoper verkopen. Er is sprake van een monopolie, er heerst corruptie en het belastingssysteem is ondoorzichtig. Mannen die hun leven wagen om ertsen uit de grond te halen, blijven straatarm, terwijl er vrachtwagens vol mineralen weg denderen. De opbrengsten gaan naar Chinezen, Canadezen en Libanezen.”

Regisserend cameraman Michael Schaap (42): ,,We kwamen in het mijnwerkersdorpje Kawama. Nadat een jaar geleden een concessie werd gedaan voor vrije gravers, zijn daar 30.000 hutjes van knaloranje landbouwplastic verrezen. We zagen alleen opgefokte jongemannen. Nergens bejaarden en de vrouwen zijn vaak hoeren. Huiveringwekkend. Je zag er overal bier, porno en geldkoeriers. Zo zal Amerika geweest zijn tijdens de Goldrush, net cowboyland.” Als er voldoende geld beschikbaar komt, wil Schaap zijn beelden gebruiken voor een documentaire.

Het kan een paar jaar duren voordat Fairphone eerlijke telefoons op de markt weet te brengen. Ondertussen proberen de initiatiefnemers zoveel mogelijk mensen bij het project te betrekken. Je kunt campagne-ideeën op de website plaatsen. Sommigen hebben grappige filmpjes gemaakt, of de Fairphone als gezocht item op marktplaats gezet. Je kunt eerlijke grondstoffen regelen. Van Abel: ,, En we zoeken ontwerpen voor telefoons die langer dan een jaar meegaan, of makkelijker te recyclen zijn.”

Gelijktijdig zet Fairphone zich in voor een eerlijke productieketen. Van Abel: ,,We richten ons op vrije gravers die met een hakmes door smalle tunnels kruipen. We helpen hen coöperaties op te zetten die betere prijzen kunnen afdwingen. Aan de bovenkant van de keten gaat het om telefoonbedrijven. Het is voor hen lastig te achterhalen waarvan hun telefoons worden gemaakt, omdat de grondstoffen honderden tussenstappen doorlopen voordat ze in telefoononderdelen worden verwerkt. KPN en Rabomobiel hebben we bereid gevonden mee te werken.” KPN stelt haar netwerk ter beschikking om de keten van fabrikanten en toeleveranciers in kaart te brengen. Rabomobiel geeft haar klanten op de website gelegenheid om te doneren aan Fairphone. Ook de opbrengst van oude mobieltjes die Rabobank al vier jaar inzamelt, gaat voortaan naar Fairphone. Rabobank wil verder helpen om een businessplan voor een mijnwerkerscoöperatie te maken.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *