Doe het samen

Sociale vernieuwers die op creatieve wijze maatschappelijke opgaven te lijf gaan, krijgen versterking van Kracht in Nederland. Dit nieuwe netwerk verbindt en versterkt burgerinitiatieven met kennis en geld. En dat is hard nodig. De aanjagers van Kracht in Nederland, spreken van niets minder dan een ‘sociale en economische transitie’ die in ons land gaande is. – Gepubliceerd in de Ode die op 29 sept als bijlage werd meegestuurd met NRC Handelsblad.Gerda Deekens meent dat mensen zich niet langer ‘anoniem en klein willen voelen tegenover banken en andere machtige instanties’. Volgens haar is er behoefte aan een menselijke maat. En terwijl de economische crisis dat sentiment vergroot, is er minder publiek geld. Silvia de Ronde Bresser vult aan: ‘Als het gaat om onveiligheid of ontsporende jongeren, zie je dat mensen niet meer op logge bureaucratische instanties willen wachten, maar zelf aan de slag gaan, vanuit hun eigen kracht. Zo gaan we naar een doe-het-samen-maatschappij.’

Deekens en De Ronde Bresser werken al jaren aan het vormen van maatschappelijke coalities vanuit 2Participate, een netwerk van ‘participatieprofessionals’ die een samenleving willen creëren waarin de overheid ruimte geeft aan burgers en organisaties om maatschappelijke taken op zich te nemen, zonder bij voorbaat aan te sturen op het eindresultaat.Vorig jaar werden ze door het ministerie van Binnenlandse Zaken benaderd om de betrokkenheid van burgers blijvend te bevorderen. Het ministerie stelde 140.000 euro beschikbaar om de beweging op gang te krijgenJan-Andries Wolthuis, afdelingshoofd interactie bij het ministerie: ‘‘Wij als overheid willen leren wat we moeten doen en laten om initiatieven van onderaf voldoende ruimte te laten.’’

Die nieuwsgierigheid is goed te verklaren uit de komst van sociale media en crowdfunding. Deze digitale trends maken duidelijk dat overheden er niet altijd goed aan doenom bugerinitiatieven over te nemen.  ‘Het hoogste rendement boek je door de kracht daar te laten waar die al is, en door de creativiteit van burgers te benutten.’

Kracht in Nederland – dat nog eens 160.000 euro kreeg van vier andere financiers: 2Participate, TheLabs, gemeente Den Haag en het Instituut Maatschappelijke Innovatie – zoekt ook bedrijven die burgerinitiatieven met raad en daad willen bijstaan. Hans Smits, president-directeur van Havenbedrijf Rotterdam,gaat dat doen. ‘Als bestaande instituten maatschappelijke vraagstukken niet kunnen beantwoorden, en als initiatieven buiten de gangbare organisatievormen de nodige energie en creativiteit mobiliseren, dan vind ik dat behalve intrigerend ook lovenswaardig.’

Op termijn wil Kracht in Nederland een eigen academie oprichten en een Sociaal-Maatschappelijke Index opzetten, vergelijkbaar met de Dow Jones Sustainability Index om verantwoord ondernemen te stimuleren. Voorlopig presenteert het nieuwe netwerk op maandag 8 oktober in de Caballero Fabriek in Den Haag een ‘parade van waardevolle maatschappelijke initiatieven’. Een aantal daarvan vindt u op deze pagina’s. Bezoekers kunnen onder meer workshops verwachten over sociaal ondernemerschap en nieuwe financieringsstructuren, en powertalks, bijvoorbeeld van hockeycoach Paul van Ass. | Meer informatie: www.krachtinnl.nl

Thuis op de tuin

ROTTERDAM. In Schiebroek, een stadsdeel van Rotterdam, is in april vorig jaar een stadslandbouwproject gestart, onder leiding van Caroline Zeevat, grafisch ontwerper en volkstuinierster. Van woningcorporatie Vestia heeft zij opdracht gekregen om buurtmoestuinen op te zetten in een probleemwijk, op grond van de woningbouwcorporatie zelf. ‘Uit een evaluatie is gebleken dat mensen de wijk als schoner en veiliger ervaren, vaker samen koken en eten’, zegt Zeevat. ‘Veel bewoners zijn ontzettend dankbaar.’

Schiebroek kampte met veel criminaliteit, vooral inbraken in zowel huizen als auto’s. Zeevat schetst de situatie van nog niet zo lang geleden: ‘Verslaafden gooiden hun huisvuil van drie hoog naar beneden. Kinderen haalden kattenkwaad uit. Er was veel verwaarloosd openbaar groen.’ Met de komst van twintig buurtmoestuinen die een stuk of vijftig buurtbewoners samen onderhouden zonder kunstmest of pesticiden, is er veel verbeterd. ‘Iedereen doet mee’, zegt Zeevat. ‘Ouderen werken aan verhoogde tafels, kinderen vullen gieters met water of vertalen voor hun moeders.’

Mevrouw Blom (84) woont eenenveertig jaar – bijna de helft van haar leven – in Schiebroek en heeft de wijk flink zien afglijden. ‘Er kwamen andere bewoners die het niet zo nauw namen met onderhoud’, zegt ze. ‘Maar nu zie ik dat mensen weer interesse in elkaar krijgen; ze kijken naar de tuinen en maken een praatje.’ Zelf kan ze niet meehelpen met tuinieren, maar, meldt ze: ‘Ik schenk graag koffie.’

Het budget van Vestia zet Zeevat vooral in voor begeleiding en workshops, waarin bewoners leren een tuinplan maken. Ook leren ze zaaien en stekken. Samen hebben ze van sloophout picknicktafels gemaakt, en compostbakken. Het is de bedoeling dat bewoners hun tuinen onderhouden op eigen kosten. Ze worden uitgenodigd ingemaakte producten of stekjes te verkopen. Enkele vrouwen hebben samen salades gemaakt en de catering verzorgd voor een bijeenkomst van Kracht in Nederland.

Dat geldt ook voor Fatma Yildiz, een alleenstaande moeder van vier kinderen: ‘Ik werk dagelijks enkele uurtjes in de tuin. Net nog heb ik de onderste blaadjes van een zwarte kool afgehaald omdat de slakken eraan vreten.’ Yildiz is opgegroeid in Turkije, vlakbij de Zwarte Zee waar ze haar ouders hazelnoten kweekten. Nu kweekt ze zelf aubergines, paprika en pepers. ‘Ik woon hier nu drie jaar, maar pas sinds de tuin voel ik me niet langer alleen’, zegt Yildiz. | Meer informatie: www.stadslandbouwschiebroek.blogspot.nl

Genoeg energie voor iedereen

AMERSFOORT – Energie wordt schaarser en duurder, maar niet alle particulieren zien dat lijdzaam aan. Een groeiend aantal bewonersgroepen richten hun eigen buurtenergiebedrijven op. ‘Deelnemers kopen gezamenlijk isolatiemateriaal in en zonnepanelen en kunnen zo al gauw kortingen tot vijftien procent bedingen,’ aldus jurist Jurgen van der Heijden. ‘En ze delen hun kennis over de installatie. Met de energie die ze opwekken, maken ze vervolgens winst. Klanten van energiebedrijven worden dus concurrenten, een unieke situatie.’

Een eerste bewonersgroep met zo’n honderd gezinnen begon in 2009 in het Soesterkwartier in Amersfoort. Inmiddels hebben ongeveer dertig bewonersgroepen door heel Nederland dat voorbeeld gevolgd. Volgend jaar komen er nog tien bij.

Als vrijwilliger richtte Van der Heijden een energiebedrijf op in Castricum en als adviseur in dienst van AT Osborne staat hij ook andere bewonersgroepen bij. Op de Universiteit van Amsterdam geeft Van der Heijden les over burgerparticipatie. ‘Toevallig had ik ook nog een beetje verstand van energie, dus toen het financieel aantrekkelijk werd om met een groep burgers een energiebedrijf te starten, werd ik specialist.’ De snelle opkomst van de buurtenergiebedrijven verbaast hem niet: ‘De investeringen zijn tegenwoordig in een jaar of acht terug te verdienen. Een gezin dat er niet voor kiest, is dief van de eigen portemonnee.’

‘Voor je het weet, neem je als professional een project te veel over; de burger leert dan weinig tot niets’, erkent Van der Heijden een gemakkelijke valkuil. Als de professional weer is vertrokken, blijft er van het burgerinitiatief weinig over. ‘Kennis overdragen zonder initiatief uit handen te slaan, is een subtiel spelletje. Het gaat erom de burger in zijn eigen kracht te zetten.’ Volgens de jurist kan Kracht in Nederland daaraan bijdragen door professionals scherp te houden.

De mogelijkheden zijn eindeloos: buurtenergiebedrijven, autodelen, stadslandbouwprojecten, groenadoptie… ‘Doe je als gezin aan alles mee, dan kun je al gauw een maandinkomen per jaar besparen’, zo heeft Van der Heijden berekend. ‘Kracht in Nederland kan een zachte landing inhouden voor slachtoffers van de ecologische en economische crisis, en dat zijn we in principe allemaal.’ | Meer informatie: www.e-decentraal.com

PLUG de dag verbindt verschillende werelden in de stad

AMSTERDAM. PLUG de Dag denkt in ruil voor gratis werkplekken mee over allerhande kwesties. De hulp van PLUG werd bijvoorbeeld eens ingeroepen door een broedplaats voor creatieve ondernemers en kunstenaars. De Jong: ‘Veel buurtbewoners vonden hen maar eng omdat ze abstracte en autonome kunst maken waarin ze bijvoorbeeld naakte mensen portretteren. Om de buurt meer bij hun werk te betrekken, zijn we met jonge en oudere buurtbewoners met verf een groot kunstwerk op lakens gaan maken, sommigen scheurden er met rollators overheen. Dat sloeg een brug.’

PLUG de dag nodigt professionals van verschillende achtergronden uit om wekelijks één dag te werken op een vooraf afgesproken locatie in de stad, voorzien van stroom, WiFi en koffie. Ze doen dan hun eigen werk, op meegebrachte laptops. Onder anderen ambtenaren, architecten, communicatieadviseurs, psychologen, illusionisten en docenten doen mee. Tijdens de lunch brainstormen ze over een kwestie die de gastheer of -vrouw aandraagt. Na vier lunchsessies komt PLUG met de eigenaar tot een resultaat of actie en trekt de groep verder naar een volgende locatie.

Martine de Jong van PLUG de dag: ‘Bijna twee jaar geleden zijn we begonnen in Amsterdam.‘Wat zonde dat er zoveel panden leeg staan’, dachten we. ‘Wij forenzen maar heen en weer, maar zien bijna niets van onze eigen stad.’ Eerst zaten we cafés te werken. Inmiddels werken we iedere woensdag op meer verrassende plekken; een voetbalvereniging, een buurthuis of een galerie, en geven we ook iets terug. Tussen 12.30 uur en 13.30 uur helpen we de eigenaar met een vraag. We stellen dan vooral wedervragen eigenlijk. Ongeveer 320 professionals hebben zich inmiddels bij ons aangesloten en sindskort werken we ook in Den Haag.’

PLUG de dag is opgezet door Femke Haccoû, Martine de Jong en Jetske Roetman. Haccoû is in dienst bij de gemeente Amsterdam, De Jong bij Twynstra Gudde en Roetman bij PmtD (people make the difference). De Jong: ‘We zijn alledrie geen zzp-ers, maar we willen de stad beter leren kennen, mensen ontmoeten. We noemen het ook wel ‘vrijwilligerswerk 2.0’ omdat ‘Pluggers’ het kunnen combineren met hun eigen werk.

‘Ons initiatief past niet makkelijk in een traditionele sponsorstructuur omdat wij ons weinig aantrekken van de scheiding tussen werk en privézaken, of de scheiding tussen commerciële en maatschappelijke doelstellingen,’ meent De Jong. PLUG de dag blijft liever onafhankelijk van partijen als woningbouwcorporaties of gemeenten.

De Jong: ‘Gastplekken vullen na afloop een waardecoupon in, waarmee wij kunnen laten zien wat onze meerwaarde is. Maar we willen geen formele rapportages hoeven afleggen. Sponsoring brengt vaak wel dergelijke bureaucratie met zich mee. Andere initiatieven lopen daar misschien ook tegenaan. Het is daarom goed dat Kracht in Nederland er is – dan hoeven we niet steeds opnieuw het wiel uit te vinden.’ | Meer informatie: www.PLUGdedag.nl

Betalen wordt een makkie

AMSTERDAM. In Amsterdam-Oost heeft de Makassarplein community in april een nieuwe buurtmunt geïntroduceerd: de ‘Makkie’. De munt bevordert het uitruilen van sociale diensten in de wijk. Lokale instellingen krijgen van het stadsdeel één Makkie per uur om hun vrijwilligers te belonen. Zij kunnen de munt uitgeven bij instellingen, maar ook bij de buurtbioscoop en een boekhandel. Zelfs een lokale Albert Heijn-vestiging overweegt 35 procent korting te bieden aan klanten die Makkies overhandigen.

De Frans-Algerijnse politicoloog en jurist Mellouki Cadat werkt als vrijwilliger voor het informele samenwerkingsverband rondom het Makassarplein. Hij kent de buurt als geen ander. Tweederde van de 6000 bewoners rondom het plein heeft een niet-Westerse achtergrond. Er wonen meer dan 120 nationaliteiten. Veertig procent van de jongeren tot 23 jaar leeft op of onder de armoedegrens – een percentage dat bijna twee keer zo hoog is als in andere stadsdelen. ‘Je kunt onze buurt typeren als een achterstandswijk,’ besluit Cadat. Met de Stichting Makassarplein Community – waarvan Cadat secretaris en penningmeester is – willen ze al deze mensen bij elkaar brengen.

Volgens Cadat is de uitruil van sociale diensten juist in zijn buurt erg welkom. Als voorbeeld noemt hij de ‘opvoedingsondersteuning’ voor ouders. ‘Afgesproken is dat moeders in de school op kosten van de overheid lunches en warme maaltijden bereiden voor de ouden van dagen’, legt Cadat uit. ‘Als zij dat willen, vertellen zij op hun beurt hun levensverhalen aan jongeren.’

De Stichting Makassarplein Community heeft voor vier jaar 20.000 euro subsidie gekregen om te professionaliseren. ‘Maar verder zijn wij heel informeel gebleven, hoor!’, verzekert Cadat. ‘Passie voor de buurt en liefde voor elkaar is waar het ons om draait.’ Meer informatie: www.makkie.cc

9 tips voor burgerinitiatieven

– Zoek de juiste sleutelfiguren.
– Zoek de kracht in mensen door hen te vragen om dat te doen waar ze goed in zijn.
– Breng voor iedereen respect op.
– Onderzoek waar deelnemers raakvlakken hebben met elkaar.
– Kijk en luister goed om te achterhalen aan welk initiatief behoefte is in uw gemeenschap.
– Stel uw financieringsvraag zo lang mogelijk uit. Kijk naar wat u kunt doen zonder geld: kantoorruimte wordt vaak gratis aangeboden, en kijk ook eens op www.gratisaftehalen.nl.
– Overweeg crowdfunding.
– Kijk naar uw initiatief als een ondernemer: wie heeft er belang bij uw project en zou eraan willen meebetalen?
– Probeer een sneeuwbaleffect te creëren met mond-tot-mond reclame, open avonden, sociale media.

Deze tips zijn mede geïnspireerd op de inzichten van Rinske Noortwijk van Greenwish, een organisatie die duurzame projecten en sociale ondernemingen ondersteunt, vanuit dezelfde overtuiging als Kracht in NL.


 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *